Ο Θρύλος του Άγιου Βασίλη

Ο Santa Claus (γνωστός σε μας ως Άι Βασίλης) ή αλλιώς Saint Nicholas, έχει μακρά ιστορία στις χριστουγεννιάτικες παραδόσεις. Σήμερα, τον αντιλαμβανόμαστε κυρίως ως έναν παχουλό άντρα ντυμένο στα κόκκινα που φέρνει δώρα στα καλά παιδιά την παραμονή των Χριστουγέννων ή της Πρωτοχρονιάς. Τα παιδιά σε όλο τον κόσμο τον επισκέπτονται με ανυπομονησία στα εμπορικά κέντρα, γράφουν γράμματα στον Βόρειο Πόλο, ψήνουν μπισκότα την παραμονή των Χριστουγέννων και ξυπνούν νωρίς για να ανοίξουν δώρα από τον χαρούμενο γέρο Άγιο Παππού. Τα ημερολόγια μετρούν αντίστροφα τις μέρες για τη μαγική του επίσκεψη.

Αλλά γιατί; Πώς ο Άγιος Βασίλης έγινε τόσο μεγάλο μέρος των παραδόσεών μας;

Ο Άγιος Νικόλαος

Κατά το έτος 280 μ.Χ. στη Μικρά Ασία, γεννήθηκε ένας ευγενής ονόματι Νικόλαος. Έγινε χριστιανός ιερέας που αφιέρωσε τη ζωή του σε φτωχούς, άπορους και άρρωστους. Παρόλο που δεν παντρεύτηκε ποτέ ή δεν έκανε δικά του παιδιά, αγαπούσε τα παιδιά και ταξίδευε σε όλη τη χώρα δίνοντάς τους δώρα. Ο Νίκολας δεν ήθελε να μάθουν ποιος ήταν, γι’ αυτό τα έβαζε κρυφά στα σπίτια των παιδιών αργά το βράδυ, κάτω από την κάλυψη του σκότους. Εξαιτίας αυτού, οι γονείς τους τους έλεγαν να κοιμηθούν νωρίς αλλιώς δεν ερχόταν.
Υπάρχουν άπειρες ιστορίες για τη φιλανθρωπία του Αγίου Νικολάου, πολλές από τις οποίες είναι θρυλικές. Ένα από τα πιο δημοφιλή είναι η ιστορία για έναν φτωχό άνδρα του οποίου η γυναίκα πέθανε , αφήνοντάς τον μόνο με τρεις κόρες. Ήταν πολύ φτωχοί και δεν μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά την προίκα, έτσι ο Άγιος Νικόλαος πέταξε τρεις σακούλες με χρυσάφι από την καμινάδα του σπιτιού τους (ή, σε άλλες εκδοχές, τα άφησε κρυφά μέσα από το παράθυρο), κάτι που είναι και η βάση της παράδοσης του Άι Βασίλη που αφήνει δώρα.

Η εξάπλωση της φήμης του Αγίου Νικολάου και η εξέλιξη στη Δυτική Ευρώπη και Αμερική

Μετά τον θάνατό του, ο Άγιος Νικόλαος τιμήθηκε ως προστάτης των παιδιών και των ναυτικών. Η φήμη του εξαπλώθηκε σε όλη τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και αργότερα σε όλη την Ευρώπη. Ειδικά στην Ολλανδία, ο Άγιος Νικόλαος έγινε γνωστός ως Sinterklaas, μια μορφή που θυμίζει πολύ τον σημερινό Άγιο Βασίλη. Ο Άγιος Νικόλαος έφτασε στην Αμερική γύρω στο 1774, όταν ολλανδικές οικογένειες συγκεντρώθηκαν για να τιμήσουν την επέτειο του θανάτου του, την 6η Δεκεμβρίου, η οποία εξακολουθεί να γιορτάζεται στην Ολλανδία.

Το 1809, ο διάσημος Ουάσινγκτον Ίρβινγκ αναφέρθηκε στον Άγιο Νικόλαο ως προστάτη Άγιο της Νέας Υόρκης. Λάτρευε την ιδέα του Άγιου Βασίλη και εργάστηκε ακούραστα για να τον κάνει αμερικανικό σύμβολο της οικογένειας και της συντροφικότητας. Στην πραγματικότητα, ο Irving συχνά πιστώνεται ότι «δημιούργησε» τα Χριστούγεννα στην Αμερική! Έγραψε το «A History of New York from the Beginning of the World to the End of the Dutch Dynasty», ένα σατιρικό κομμάτι, μέρος του οποίου περιέγραφε τις παραδόσεις και τα έθιμα του Άγιου Βασίλη που αγαπάμε σήμερα – ολίσθηση στην καμινάδα για να παραδώσει δώρα, ο χαρούμενος, ροδαλός χαρακτήρας κ.λπ.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η αμερικανική εικόνα του Άγιου Βασίλη διαφέρει αρκετά από την ολλανδική εκδοχή του Άγιου Βασίλη. Είναι στρογγυλός αντί για λεπτός, φοράει γούνες αντί για ρόμπες Επισκόπου και έχει ιπτάμενους τάρανδους. Οι εικονογραφήσεις του Thomas Nast για το Harper’s Illustrated Weekly το 1863 (οι οποίες έχουν γίνει εμβληματικές) βοήθησαν στην καθιέρωση αυτού του τύπου εικόνων.

Η εμπορευματοποίηση του Άγιου Βασίλη

Η σημερινή μορφή του Άι Βασίλη, με την κόκκινη στολή, τα άσπρα γένια και τους τάρανδους που ταξιδεύουν στον ουρανό, είναι αποτέλεσμα συνδυασμού λαϊκών παραδόσεων και εμπορικών εικόνων που αναπτύχθηκαν κυρίως στις ΗΠΑ. Η δημοφιλής εικόνα του Santa Claus όπως τη γνωρίζουμε σήμερα καθιερώθηκε ιδιαίτερα από διαφημίσεις της Coca-Cola στις αρχές του 20ού αιώνα.

Το 1890, ένας άντρας ονόματι Τζέιμς Έντγκαρ πήγε στη Βοστώνη και έφτιαξε μια στολή του Άγιου Βασίλη μόνο γι’ αυτόν. Είχε ένα κατάστημα ξηρών ειδών και εμφανίστηκε στη βιτρίνα του με ολόσωμη στολή λίγες εβδομάδες πριν από τα Χριστούγεννα. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που τα παιδιά «συνάντησαν» πραγματικά τον Άγιο Βασίλη και ήρθαν από όλη τη χώρα! Μέχρι το 1891, όλο και περισσότερα πολυκαταστήματα παρουσίαζαν τον Άγιο Βασίλη στις γιορτές και έγινε θεσμός.

Η Coca-Cola άρχισε να χρησιμοποιεί τον Άγιο Βασίλη στις έντυπες διαφημίσεις της τη δεκαετία του 1920. Η πιο διάσημη διαφήμισή τους τυπώθηκε το 1930 , όταν ο καλλιτέχνης Fred Mizen ζωγράφισε ένα πολυκατάστημα Santa σε ένα πλήθος που έπινε ένα μπουκάλι κόκα κόλα. Ο κόσμος αγαπούσε τις διαφημίσεις τόσο πολύ που αν άλλαζε κάτι με την εικόνα του Άγιου Βασίλη (όπως λείπει μια βέρα ή μια ανάποδη ζώνη), θα έγραφαν στην κόκα κόλα κάνοντας ερωτήσεις.